نام علمی : Urtica dioica

گزنه گیاهی است که از دوران ماقبل تاریخ نیز وجود داشته و مردم آن زمان از آن برای تغذیه استفاده می کردند و از خواص درمانی آن اطلاع داشته اند .

جالینوس حکیم که در قرن دوم میلادی زندگی می کرده ، آن را برای رفع سرماخوردگی و بیماری دستگاه تنفسی بکار می برده است .

گزنه گیاهی است علفی و چند ساله که ساقه آن چهار گوش بوده و بطور قائم تا ارتفاع یک متر بالا می رود ، این گیاه در خرابه ها ، باغ ها و نقاط مرطوب که چهارپایان از آن عبور می کنند به حالت خودرو می روید ، ریشه این گیاه خزنده بوده و در ناحیه ای که سبز می شود کم کم تمام منطقه را فرا می گیرد .

ساقه این گیاه را پرز ها و تار های مخروطی شکل پوشانده که در صورت لمس کردن ساقه بدست می چسبد و پوست را می گزد و تولید خارش و سوزش می کند و شاید به همین دلیل آن را گزنه نامیده اند .

تخم آن نرم ، ریز و تیره رنگ و مانند تخم کتان است ، قسمت مورد استفاده این گیاه برگ های تازه ، ریشه ، شیره و دانه آن است .

گزنه دارای تانن ، لسیتین ، اسید فورمیک ، نیترات پتاسیم و کلسیم ، ترکیبات آهن ، ویتامین C و نوعی گلوکوزید است که پوست را قرمز می کند ، از سرشاخه های این گیاه ماده قرمز رنگی بنام اورتی سین استخراج می شود .

گزنه از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است .

۱) گزنه مو را تقویت کرده و از ریزش موی سر جلوگیری می کند ، حتی در بعضی از موارد موی سر دوباره می روید ، برای استفاده از این خاصیت ۶ گرم سر شاخه ها و برگ ها و ریشه گزنه را به تنهایی و یا با ۳۰ گرم چای کوهی در یک لیتر آب جوش ریخته و آنقدر بجوشانید تا حجم مایع به نصف برسد ، شب ها مقداری از این مایع را به سر بمالید و صبح بشوئید .

۲) برای براق شدن و جلا دادن به موها ، بعد از شستشوی سر ، مو ها را با چای گزنه ماساژ دهید ، بدین منظور یک قاشق چای خوری برگ گزنه خشک را در یک لیوان آب جوش ریخته و مدت نیم ساعت بگذارید بماند ، ماساژ دادن با این چای ، شوره سر را برطرف می کند.

۳) دستگاه هاضمه را تقویت می کند

۴) ادرار را زیاد می کند

۵) برای درمان بیماری قند مفید است ، بدین منظور یک فنجان چای گزنه را سه بار در روز میل کنید

۶) ترشح شیر را در زنان شیرده زیاد می کند

۷) اخلاط خونی را برطرف می کند

۸) بیماری های پوستی را برطرف می کند

۹) برای باز کردن عادت ماهیانه از دانه گزنه استفاده کنید

۱۰) در درمان کم خونی موثر است و تعداد گلبول های قرمز را زیاد می کند

۱۱) اگر در ادرار خون وجود داشته باشد گزنه آن را برطرف می کند

۱۲) گزنه عرق آور است

۱۳) پاک کننده اخلاط سینه ، ریه و معده است

۱۴) نیروی جنسی را تقویت می کند

۱۵) گرفتگی های کبدی را رفع می کند

۱۶) برای از بین بردن زگیل ، ضماد برگ های تازه آن را روی زگیل بمالید .

۱۷) برای پاک کردن مثانه ، رفع عفونت مثانه و دفع سنگ از مثانه برگ گزنه را همراه با ریشه شیرین بیان دم کنید و بنوشید

۱۸) برای التیام زخم ها و زخم های سرطانی ، از ضماد تخم گزنه مخلوط با عسل استفاده کنید

۱۹) برای برطرف کردن کهیر از جوشانده گزنه به مقدار سه فنجان در روز بنوشید

۲۰) درد نقرس را کاهش می دهد

۲۱) برای برطرف کردن ناراحتی های زنانه ، قبل از عادت ماهیانه از چای گزنه استفاده کنید

۲۲) ناراحتی های کلیه را برطرف می کند

۲۳) ضماد آن درد عضلانی را برطرف می کند

۲۴) کرم معده و روده را می کشد

۲۵) درمان کننده بواسیر است

۲۶) برای برطرف کردن درد رماتیسم ، برگ های تازه آن را روی پوست بمالید .

۱- دم کرده گزنه : مقدار ۴۰ گرم برگ گزنه را در یک لیتر آب جوش ریخته و بمدت ۱۰ دقیقه دم کنید ، مقدار مصرف آن سه فنجان در روز بعد از غذاست .

۲- جوشانده گزنه : مقدار ۳۰ گرم گزنه را در یک لیتر آب ریخته و به مدت ۱۰ دقیقه آن را بجوشانید ، این جوشانده برای تصفیه خون مفید است ، مقدار مصرف آن یک فنجان بین غذاها در روز است .

۳- تنطور گزنه : یک قسمت برگ گزنه را با پنج قسمت الکل ۵۰ درجه طبی مخلوط کرده و در داخل شیشه در بسته بریزید و به مدت ۱۵ روز ، هر روز آن را تکان دهید ، بعد از این مدت آن را صاف کرده و در شیشه دربسته نگهداری کنید ، مقدر مصرف آن ۱۵-۱۰ قطره ، سه بار در روز می باشد .

گزنه اگر بیش از حد استفاده شود ممکن است برای روده ها و کلیه ها مضر باشد ، بنابراین بهتر است با صمغ عربی و کتیرا خورده شود.

مقدار مصرف بیش از ۱۰ گرم در روز ممکن است باعث بند آمدن ادرار شود.

زنان باردار و کودکان باید از مصرف آن خودداری کنند .