عادات غلط غذایی

یکی از مهم ترین عوامل مؤثر در شکل گرفتن الگوی غذایی انسان، عادات غذایی است که تعیین کننده چگونگی انتخاب ، آماده کردن طبخ ، مصرف و نگهداری موادغذایی می باشد.

عادات غذایی ریشه درعوامل مختلفی مانند شرایط اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی ، جغرافیایی ، مذهبی ، کشاورزی و بسیاری عوامل دیگر دارد که سینه به سینه و نسل به نسل به افراد رسیده و ریشه در باورهای انسان دارد.

ما معمولاً بدون تفکر و تعمق از عادات غذایی پیروی می کنیم و توجهی به اثرات مثبت یا منفی آن ها در سلامت خود نداریم ، در حالی که بسیاری از عادات غذایی معمول ، ممکن است نامناسب بوده و اثرات نامطلوب و گاه غیرقابل جبرانی در سلامت ما به جا گذارد ، بنابراین شناخت عادات غذایی نامناسب و تأثیر آن ها در سلامت انسان ، گام بسیار مؤثری در شکل گیری الگوی غذایی صحیح و مناسب و برخورداری از تغذیه کافی ، معادل و متنوع است.

سرخ کردن مواد غذایی به مدت طولانی

برای سرخ کردن غذا معمولا از روغن زیاد استفاده می شود که عوارض ناگواری دارد.

به هنگام سرخ کردن ، درجه حرارت غذا بالاتر از حرارت جوش می رسد و در چنین درجاتی بعضی مواد مغذی موجود در غذا به مقدار زیادی کاهش می یابند ؛ لذا سعی کنید حتی الامکان از سرخ کردن غذا خودداری کنید و در صورت تمایل زیاد به مصرف مواد سرخ کرده ، به تفت دادن مختصر مواد غذایی با روغن خیلی کم بسنده کنید ، روغنی که برای تفت دادن استفاده می شود ، باید از نوع روغن های مایع مخصوص سرخ کردن باشد.

درجات حرارت بالا ، اثرات نامطلوبی بر هضم مواد غذایی برجای می گذارد و هضم مواد خوراکی را مشکل تر می کند ، بنابراین غذاهای سرخ شده هضم مشکل تری نسبت به سایر غذاهای پخته دارند و هر چه مدت زمان سرخ کردن طولانی تر باشد ، اثرات نامطلوب آن روی هضم غذا بیشتر خواهد بود ، همچنین مصرف روغن زیاد ، اثرات نامناسب و خطرناکی بر سلامت انسان دارد. چاقی نیز نه تنها از لحاظ تناسب و زیبایی نامطوب است بلکه مهم تر از آن ، به سلامت انسان لطمات جدی وارد می سازد و انسان را در معرض عوارض و بیماری های مختلف قرار می دهد.

عارضه دیگری که مصرف روغن زیاد به هنگام سرخ کردن غذا در پی دارد ، آن که موجب چاقی و افزایش چربی های نامطلوب خون مانند کلسترول تام ، LDL ، VLDL و تری گلیسیرید شده و در نتیجه انسان را در معرض بیماری های قلبی و عروقی و سکته های قلبی و مغزی قرار می دهد.

امروزه بیماری های قلبی و عروقی یکی از مشکلات مهم بهداشتی را در کشورهای مختلف اعم از جوامع صنعتی و کشورهای در حال توسعه تشکیل می دهند و هرعاملی که بتواند شیوع این اختلالات را کاهش دهد و از مرگ و میر حاصل از آن پیشگیری می کند ، گامی مؤثر و مفید در حفظ سلامت انسان شمرده می شود.

تغذیه صحیح و استفاده کافی از میوه ها ، سبزی ها ، فیبرغذایی ، ماهی و در مقابل دوری از مصرف غذاهای چرب و سرخ کرده می تواند به سلامت قلب و عروق و پیشگیری از اختلالات قلبی, عروقی کمک کند.

افزودن نمک زیاد به غذا

در کشور ما و بسیاری از ممالک دیگر جهان ، متأسفانه عادت به مصرف نمک زیاد به همراه غذا شایع است.

بسیاری از افراد بدون چشیدن غذا به آن نمک اضافه می کنند ، این قبیل افراد می پندارند که تمایل زیاد آن ها به مصرف نمک ، به علت نیاز بدنشان به این ماده است ، در حالی که علاقه و تمایل به مصرف بعضی موادغذایی صرفاً به علت عادت به خوردن این مواد از زمان کودکی در انسان ریشه می گیرد و به جز بعضی موارد نادر ، نیاز بدن در این باره نقشی ندارد ، لذا با اصلاح عادت غذایی ، خود به خود تمایل بیش از حد به خوردن بعضی مواد خوراکی که برای سلامت انسان مفید نیستند ، از بین خواهد رفت. مصرف نمک زیاد می تواند اختلالاتی در انسان ایجاد کند که شامل موارد زیر است :

یکی از وظایف نمک ، نگهداری آب در بدن است ؛ بنابراین مصرف نمک زیاد موجب جمع شدن آب در بدن و ایجاد ادم ( ورم ) می شود که این امر موجب افزایش وزن خواهد شد.

مصرف نمک زیاد به خصوص برای افرادی که مبتلا به افزایش فشار خون هستند ، مفید نبوده و باعث بالا رفتن فشار خون و در نتیجه مساعد کردن زمینه برای ابتلای بدن به عوارض قلبی و عروقی می شود.

باور بعضی از افراد بر این است که مصرف نمک برای بدن لازم است و در صورت کمبود مصرف ، اختلالاتی در سلامت انسان ایجاد می شود ! البته سدیم موجود در نمک طعام ، برای حفظ سلامت انسان ضروری است ؛ ولی توجه داشته باشید که در تمام موادغذایی ، سدیم به مقدار کم و بیش موجود است ؛ مثلاً در شیر ، گوشت ، پنیر ، مرغ ، حبوبات ، غلات و سایرمواد خوراکی ، بدون آن که به آن ها نمک اضافه کنیم ، مقداری سدیم وجود دارد ، در ضمن معمولاً به هنگام طبخ غذا نیز به آن نمک اضافه می کنیم که با توجه به سدیم موجود در مواد غذایی و افزودن نمک به هنگام طبخ به غذا ، دیگر لزومی به استفاده از نمک اضافی سرسفره نیست.

در مناطق گرم ، همچنین در صورت فعالیت شدید و تعریق زیاد ، مقداری سدیم از طریق تعریق از بدن دفع می شود ؛ بنابراین در این قبیل موارد ، بایستی نمک مصرفی را تا حدودی افزایش داد ؛ البته مصرف زیاد نمک حتی در چنین مواردی نیز توصیه نمی شود ؛ زیرا مقدار سدیم دفع شده از طریق تعریق ، کاهش می یابد.

نوشیدن چای بلافاصله یا با فاصله ای کوتاه بعد از غذا

چای دارای ماده ای به نام تانن است که با آهن موجود در منابع گیاهی ، ترکیبی به نام تانات آهن ایجاد می کند که مانع جذب آهن و موجب دفع آن از بدن می شود.

آهن یک ماده مغذی است که جذب آن در دستگاه گوارش مشکل بوده و به مقدار اندک جذب می شود. عوامل مختلفی مانع جذب آهن غذا و باعث دفع آن از بدن می شوند ؛ بنابراین احتمال کمبود آهن در بدن و کم خونی ناشی از فقرآهن به خصوص در گروه های آسیب پذیر مانند کودکان و نوجوانان به ویژه نوجوانان دختر ، خانم های باردار و سالمندان زیاد است ، پس هرعاملی که مانع جذب آهن در دستگاه گوارش شده و دفع آهن را افزایش دهد ، باید مورد توجه دقیق قرار گیرد ، این امر به خصوص برای افرادی که مبتلا به کم خونی ناشی از فقرآهن هستند مضر بوده و کم خونی آنان را تشدید می کند.

چای حاوی یک عامل ضد ویتامین B۱ است و مانع استفاده بدن از ویتامین B۱ ( تیامین ) می شود.

ویتامین B۱ در حفظ سلامت اعصاب مؤثر است و کمبود آن موجب بروز اختلالات عصبی در انسان می شود ، بنابراین نتیجه می گیریم که مصرف چای با فاصله کوتاهی بعد از غذا یا همراه با آن می تواند انسان را در معرض کمبود آهن و نیز کمبود ویتامین B۱ ( تیامین ) قرار دهد ، به خصوص چنانچه مقدار آهن یا ویتامین B۱ در غذای انسان کافی نباشد ، این اختلالات شدیدتر خواهد بود.

نوشیدن آب و مایعات زیاد همراه غذا

نوشیدن مایعات به مقدار زیاد همراه غذا موجب رقیق شدن شیره های گوارشی می شود ، در نتیجه شیره های گوارشی نمی توانند در هضم موادغذایی اثر کامل داشته باشند که نتیجه آن اختلال در هضم و جذب موادغذایی و ایجاد نفخ و سنگینی در دستگاه گوارش است ، پس بهتر است همراه غذا یا بلافاصله بعد از غذا به مقدار زیاد آب مصرف نکنیم.

این امر به خصوص برای کودکان اهمیت زیادی دارد ، بعضی از کودکان عادت به مصرف مقدار زیادی آب همراه غذا دارند ، این امر موجب پرشدن معده و کاهش اشتهای آنان شده و موجب می شود که کودکان نتوانند غذای کافی بخورند ؛ در نتیجه مواد مغذی لازم به بدنشان نمی رسد و چون کودکان در سنین حساس زندگی و در مرحله رشد سریع هستند ، چنانچه نیازهای تغذیه ای اشان تأمین نشود ، در معرض سوء تغذیه ، اختلال در رشد و کاهش مقاومت در برابر بیماری ها قرار می گیرند.

در ضمن مصرف آب زیاد همراه غذا ممکن است باعث ایجاد نفخ ، دل درد و سنگینی در دستگاه گوارش شود که این امر می تواند باعث امتناع کودکان از غذاخوردن شود.

با عجله غذا خوردن و خوب نجویدن غذا

یکی از عادات غلطی که امروزه به علت ماشینی شدن زندگی و صنعتی شدن بسیاری از کشورها ، در بین جوامع مختلف رایج است ، تند غذا خوردن و خوب نجویدن غذاست.

در زندگی ماشینی امروزی ، به خصوص در شهرهای بزرگ و پرجمعیت ، به علت اشتغال و گرفتاری زیاد ، افراد زمان کافی به صرف غذا اختصاص نمی دهند و معمولاً غذای خود را با شتاب و عجله و در فرصتی محدود مصرف می کنند ، این امر موجب می شود که آنان نتوانند غذا را با آرامش و به طور کامل بجوند و میل کنند و این مسئله چنانچه ادامه یابد ، منجر به عادت تند غذا خوردن و خوب نجویدن غذا می شود ، شتاب زدگی به هنگام صرف غذا و خوب نجویدن آن ، اشکالاتی برای سلامت انسان در بردارد.

قبل از شرح اشکالات فوق ، بهتر است به نقش جویدن در هضم و جذب موادغذایی اشاره ای داشته باشیم.

اولین مرحله هضم بعضی از موادغذایی در دهان صورت می گیرد که این امر به وسیله آنزیم پتیالین موجود در بزاق انجام می شود ، این در صورتی است که غذا به خوبی جویده و خرد شده باشد و نیز با بزاق دهان آغشته شده باشد.

, چنانچه غذا به خوبی جویده و خرد نشود و با آنزیم پتیالین موجود در بزاق آغشته نگردد ، اولین مرحله هضم به خوبی انجام نشده ، در نتیجه در هضم و جذب موادغذایی اختلالاتی ایجاد می شود که می تواند موجب سنگینی ، احساس پری در دستگاه گوارش ، دل درد و ناراحتی های گوارشی شود

منبع : تبیان