سرگذشت آریوبرزن و نبرد تاریخی او

سرگذشت آریوبَرزَن ، سردار بزرگ ایرانی و نبرد تاریخی او ( به اختصار )

آریوبَرزَن ( در زبان یونانی Aριoβαρζάνης ) نام سردار ایرانی و اصالتا لر بود که در کوه های پارس دربرابر سپاه اسکندر مقدونی ایستادگی کرد و خود و سربازانش تا واپسین تن کشته شدند ، نام آریوبرزن در پارسی کنونی به گونه آریابرزین هم گفته و نوشته می شود که به معنی ایرانی باشکوه است.

جای و چگونگی نبرد

نبردگاه آریوبرزن و اسکندر را در چند جای گوناگون حدس زده اند ، به نظر می آید نبردگاه ، جایی در استان کهگیلویه و بویراحمد کنونی یا غرب استان فارس و یا بنا بر برخی روایت ها اطراف شهر ارجان یا آریاگان ( بهبهان کنونی ) باشد ، به هر روی ناآشنایی اسکندر با منطقه به سود پارسیان بود ، ولی یک چوپان که تاریخ نگاران نامش را لی بانی نوشته اند راه گذر از کوهستان را به مقدونیان نشان می دهد و اسکندر می تواند آریوبرزن و یارانش را به دام اندازد. ( گفته می شود اسکندر پس از پایان جنگ آن اسیر را به خاطر خیانت می کشد ) ، آریوبرزن با ۴۰ سوار و ۵۰۰۰ پیاده خود را بی پروا به سپاه مقدونی زد و شمار بسیاری از یونانیان را کشت و خود نیز تلفات بسیاری داد ، ولی موفّق گردید ازمحاصرهٔ سپاه مقدونی بگریزد.

چون از محاصره بیرون آمد ، خواست تا به کمک پایتخت بشتابد و آن را پیش از رسیدن سپاه مقدونی اشغال کند ، اما لشگر اسکندر که از راه جلگه به پارس رفته بودند ، مانع او شدند ، در این هنگام وی به مخاطرهٔ سختی افتاد ، ولی راضی نشد تسلیم گردد ، گفته می شود ایستادگی آریوبرزن یکی از چند ایستادگی انگشت شمار در برابر سپاه اسکندر بوده است.

بر پایه یادداشت های روزانه کالیستنس مورخ رسمی اسکندر ، ۱۲ اوت سال ۳۳۰ پیش از میلاد ، نیروهای اسکندر مقدونی در پیشروی به سوی پرسپولیس ( پایتخت آن زمان ایران ) ، در یک منطقه کوهستانی صعب العبور ( دربند پارس ، تکاب در کهگیلویه ) با یک هنگ ارتش ایران ( ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ نفر ) به فرماندهی آریو برزن رو به رو شد و از پیشروی باز ایستاد ، این هنگ چندین روز مانع ادامه پیشروی ارتش ده ها هزار نفری اسکندر شده بود که مصر ، بابل و شوش را پیشتر گرفته بود و در سه جنگ ، داریوش سوم را شکست و فراری داده بود ، سرانجام این هنگ با محاصره کوه ها و حمله به افراد آن از ارتفاعات بالاتر از پای درآمد و فرمانده سرسخت آن نیز برخاک افتاد.

مورخ دربار اسکندر نوشته است که اگر چنین مقاومتی در نبرد گوگمل در ( کردستان کنونی عراق ) در برابر ما صورت گرفته بود ، شکست مان قطعی بود ، در گوگمل با خروج غیر منتظره داریوش سوم از صحنه ، واحدهای ارتش ایران نیز که در حال پیروز شدن بر ما بودند ؛ در پی او دست به عقب نشینی زدند و ما پیروزشدیم ، داریوش سوم در جهت شمال شرقی ایران فرار کرده بود و آریو برزن در ارتفاعات جنوب ایران و در مسیر پرسپولیس به ایستادگی ادامه می داد.

نبرد سپاه آریوبرزن شگفت آور بود ، آریوبرزن با شمار اندکی سوار و پیاده خود را به سپاه عظیم دشمن زد ، گروهی بسیار از آنان را به خاک افکند و با اینکه بسیاری از سربازان خود را از دست داد ، توانست حلقهٔ سپاه دشمن را بشکافد ، او می خواست زودتر از یونانیان خود را به تخت جمشید برساند تا بتواند از آن دفاع کند ، در این هنگام آن قسمت از سپاه اسکندر که در جلگه مانده بود ، راه را بر او گرفت ، لازم به یادآوری است که یوتاب ( به معنی درخشنده و بی مانند ) خواهر آریوبرزن نیز فرماندهی بخشی از سپاهیان برادر را بر عهده داشت و در کوه ها راه را بر اسکندر بست ، یوتاب همراه برادر به مقابله با سپاه اسکندر رفتند و به خاطر نبود نیروی کافی همگی به دست سپاه اسکندر کشته شدند.

در کتاب اتیلا نوشتهٔ لویزدول آمده که در آخرین نبرد او ، اسکندر که از شجاعت او خوشش آمده بود به او پیشنهاد داده بود که تسلیم شود تا مجبور به کشتن او نشود ، ولی آریوبرزن گفته بود : شاهنشاه ایران مرا به اینجا فرستاده تا از این مکان دفاع کنم و من تا جان در بدن دارم از این مکان دفاع خواهم کرد. اسکندر نیز در جواب او گفته بود ، شاه تو فرار کرده ، تو نیزتسلیم شو تا به پاس شجاعتت تو را فرمانروای ایران کنم ! ولی آریو برزن جواب داده بود ، پس حالا که شاهنشاه رفته ، من نیز در این مکان می مانم و آنقدرمبارزه می کنم تا بمیرم ... و اسکندر که پایداری او را دیده بود دستور داد تا او را از راه دور و با نیزه و تیر بزنند و آنها آنقدر با تیر و نیزه او را زدند که یک نقطهٔ سالم در بدن او باقی نماند ، پس از مرگ او را درهمان محلبه خاک سپردند و روی قبر او نوشتند " به یاد لئونیداس "

مقایسهٔ آریوبرزن با همتای یونانی

نبرد آریوبرزن ، درست ۹۰ سال پس از ایستادگی لئونیداس یکم در برابر ارتش خشایارشا در جنگ ترموپیل رخ داد که آن هم در ماه اوت بود و از این نظر این دو واقعهٔ تاریخی بسیار همانند یکدیگرند ، اما تفاوت میان مقاومت لئونیداس و ایستادگی آریوبرزن در این است ؛ که یونانیان در ترموپیل ، در محل بر زمین افتادن لئونیداس ، یک پارک و بنای یاد بود ساخته و مجسمه او را برپا داشته اند و واپسین سخنانش را بر سنگ حک کرده اند تا از او سپاسگزاری شده باشد ، ولی از آریوبرزن جز چند سطر ترجمه از منابع دیگران اثری در دست نیست ، ازشباهت های مرگ لئو نیداس با آریوبرزن این است که هر دو در راه محافظت از یک معبر و میهن خود مردند و لئونیداس نیز مانند آریوبرزن حاضر به تسلیم نشد و خشایار شا دستور داده بود او را آن قدر با تیر و نیزه زدند تا از پا در آمد و به دلیل همین شباهت در از خودگذشتگی او و آریوبرزن بود که اسکندر دستور داده بود روی قبر آریوبرزن بنویسند به " یاد لئو نیداس ".

تندیس آریوبرزن در شهر باشت ، استان یاسوج :

کتاب ها ، مقاله ها و پژوهش های پیرامون آریو برزن :

کتاب های بسیاری که ویژه آریوبرزن باشد ، وجود ندارد. اگر تاریخ نویسان یونانی در نگاشت های خود پیرامون این رویداد باارزش یادی نمی کردند ، امروز ما هیچ آگاهی پیرامون آن نداشتیم ، انگیزه آن نیز نابود شدن دستک های با ارزشی است که در شوش ، ارگ پارسه ( تخت جمشید ) ، اکباتان و هزاران مکان ناشناخته دیگر بوده است که اگر آنها از میان نمی رفتند ؛ اکنون ما چیزهای نیکویی را نزد خود داشتیم ، برخی از آنها بدست اسکندر ، برخی بدست تازیان متجاوز ( اعراب ) و برخی بدست ناآگاهان ایرانی یا بیگانه از میان ما رفته اند ، برخی از کتاب های پیرامون این جستار ( موضوع ) با این پاژنام ها ( عناوین ) هستند : آریوبرزن ، دربند پارس ، دروازه ایران ، دروازه پارس ، دروازه شوش ، جنگ های اسکندر و ....

در اینجا برخی از کتاب هایی که پیرامون این رویداد هستند را برایتان گردآوری می کنیم :

- عبدالرفیع حقیقت ، حکومت جهانی ایرانیان از کوروش تا آریوبرزن ، انتشارات کومش

- بخش « آریوبرزن قهرمان ملی ایران در برابر با اسکندر مقدونی »

- ثریا جبارزارع ، آریوبرزن : دلاوری که طعم شکست را به اسکندر چشاند ، نشر سمیر ، جلد اول و جلد دوم

- آریو برزن ، ناصر نادری ، فرشته نجفی ( تصویرگر ) ، نشر مدرسه

- آریو برزن ، کوروش صالحی ، نشر بامشاد

- آریو برزن ، ابراهیم زاهدی مطلق ، نشرمدرسه

- آریو برزن : آخرین سردار هخامنشی مدافع دلاور تخت جمشید ، ناصر نجمی ، نشر دنیای کتاب