آقطی سیاه ( انگو کولی ) Elderberry

نام علمی : Sambucus nigra

آقطی سیاه که در همدان انگور کولی نامیده می شود ، از زمان های قدیم مورد مصرف مردم بوده و از آن برای رفع امراض مختلف مانند دفع بلغم و صفرا استفاده می کرده اند .

آقطی سیاه که خمان کبیر نیز نامیده می شود ، درختچه ای است که ارتفاع آن در نواحی مساعد به ۱۰ متر می رسد ، این درختچه معمولا در کنار جاده ها و حاشیه جنگل ها و در نواحی مرطوب و سایه دار می روید .

برگ های آن سبز رنگ ، بیضوی ، دندانه دار ، بیدره و مرکب از ۵-۷ برگچه می باشد ، اگر برگ ها شکسته و مالش داده شود بوی بدی از آن متصاعد می شود .

گل های آن سفید و خوشه ای است که در اواخر بهار ظاهر می شود ، میوه آقطی سیاه گوشتی ، ریز مانند انگور و به رنگ آبی سیر می باشد .

قسمت مورد استفاده این درختچه گل ، برگ و پوست داخلی ساقه آن است .

آقطی سیاه در ایران در نواحی آذربایجان و همدان می روید .

پوست این درختچه و برگ آن دارای موادی مانند ساو بوسین Sambucine ، سامبو نیگرین Sambunigerine ، کولین ، سیکوتین Cicutine و مقدار کمی نیترات پتاسیم می باشد ، در گل های آن الدرین Elderine و مقدار کمی اسانس وجود دارد .

میوه آقطی سیاه دارای کریزان تمین Chrysanthemin ، مواد قندی ، اسانس ، صمغ ، اسید والزیانیک و اسید استیک می باش .

آقطی سیاه از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است ، پوست ثانوی ( داخلی ) ساقه و ریشه آن از نظر طبی موثرترین قسمت های این گیاه است .

۱- در درمان رماتیسم و درد مفاصل موثر است .

۲- ادرار آور است .

۳- ملین و ضد یبوست می باشد و بهترین دارو برای رفع یبوست در افراد سالخورده و کسانی است که انقباضات روده بزرگ در آنها ضعیف شده است .

۴- دم کرده برگ های خشک شده آن در رفع اسهال موثر است .

۵- برای برطرف کردن درد و التیام بواسیر ، برگ های تازه این گیاه را له کرده و یا اینکه از آن پماد تهیه کنید و روی بواسیر دردناک بگذارید .

۶- درمان کننده استسقاء یم باشد و آب اضافی را از بدن و از بین انساج خارج می سازد .

۷- برای از بین بردن خارش بدن ، پوست ساقه آن را در روغن بجوشانید و سپس آنرا صاف کرده و بگذارید سرد شود ، این روغن را روی قسمت هایی که خارش دارد بزنید .

۸- برای جوش خوردن استخوان و مداوای شکستگی استخوان ، از دم کرده ریشه این درختچه استفاده کنید .

۹- دم کرده گل های خشک شده آقطی سیاه درمان کننده گریپ ، سرما خوردگی ، بیماری های دستگاه تنفسی و نقرس می باشد .

۱۰- جوشانده گل های خشک شده این گیاه برای معالجه برونشیت و ذات الجنب مفید است .

۱۱- بخور گل های آقطی سیاه برای درمان بیماری های سل مفید بوده و اخلاط چسبناک را از گلو خارج می سازد .

۱۲- بیماری های کلیه و مجاری ادرار را درمان می کند .

۱۳- سنگ کلیه را خارج می سازد .

۱۴- شیرمادران شیرده را زیاد می کند .

۱۵- در درمان بیماری های صرع مفید است .

۱۶- جوشانده گل های خشک شده آقطی سیاه را بصورت کمپرس روی زخم های اگزما بگذارید ، اثر مطلوب خواهد داشت .

۱۷- خوردن میوه آقطی سیاه و مالیدن آن به سر ، باعث سیاه شدن مو و تقویت مو می شود .

۱۸- جوشانده گل های آقطی سیاه را روی سوختگی ها بگذارید و کمپرس کنید ، اثر شفابخش دارد .

۱۹- برای از بین بردن ورم چشم می توان چشم را با جوشانده گل های این گیاه شستشو داد .

۲۰- جوشانده برگ این درخت آفت درختان و سبزیجات را از بین می برد .

۲۱- اگر پوست حساس دارید ، برای شستن صورت یا پاک کردن آرایش ، از دم کرده آقطی سیاه استفاده کنید .

۲۲- برای شادابی پوست صورت از بین بردن لکه ها و کک و مک می توان از ماسک زیر استفاده کرذ :

گل های خشک شده آقطی سیاه را دم کنید و مقداری پودر باقلای خشک را در ظرفی بریزید سپس دم کرده آقطی سیاه را روی آن ریخته و خمیری تهیه کنید ، این خمیر را بصورت ماسک روی صورت بگذارید و پس از یک ربع ساعت بجوشانید ، این ماسک را هر روزه روی پوست خود بگذارید تا صورت را جوان و شاداب کند .

۱) جوشانده آقطی سیاه : مقدار ۶۰ گرم پوست ساقه ، برگ و یا میوه این درختچه را در یک لیتر آب ریخته و بگذارید آهسته بجوشد تا حجم آن به نصف برسد ، سپس آنرا صاف کنید .

۲) شراب آقطی سیاه : ۱۵۰ گرم پوست ساقه یا ریشه این گیاه را در یک لیتر آب شراب سفید ریخته و بگذارید بمدت ۱۵ روز بماند ، البته هر روز آنرا هم بزنید ، پس از این مدت آنرا صاف کرده و در شیشه دربست نگهداری کنید ، مقدار مصرف این شراب دارویی یک قاشق سوپخوری و سه بار در روز است .

۳) سرکه آقطی سیاه : ۱۰-۲۰ گرم برگ های خشک شده این درختچه را در یک لیتر سرکه ریخته و بگذارید تا مدت دو هفته بماند و هر روز آنرا بهم بزنید ، پس از این مدت آنرا صاف کرده و در شیشه دربست نگهدری کنید ، مقدار مصرف این شراب دارویی یک قاشق سوپخوری و سه بار در روز است .

۴) دم کرده آقطی سیاه : مقدار ۱۰۰ گرم گل خشک شده این درختچه را در یک لیتر آبجوش ریخته و بمدت ۱۰ دقیقه دم کنید ، از این دم کرده می توانید برای شستشوی زخم ها استفاده کنید .

۵) شیره یا آب میوه : میوه های رسیده آقطی سیاه را فشار داده تا شیره آن خارج شود ، مقدار مصرف این شیره یک قاشق چایخوری مخلوط در یک لیوان آب می باشد .

۶) شراب آقطی سیاه : آب میوه را گرفته و با هم وزن آن قند مخلوط کنید ، سپس این مخلوط را بجوشانید تا شربت غلیظی بدست آید ، مقدار مصرف این شربت ، یک قاشق غذا خوری قبل از هر غذا است .

استفاده زیاد از آقطی سیاه ممکن است باعث تهوع و همچنین ورم روده ها شود .

آقطی سیاه سرد است و بنابراین افراد سرد مزاج حتما باید آنرا با عسل بخورند .